Geçici Vergi Nedir? Ön Ödeme ve Mahsup Rehberi

Geçici vergi (resmî adıyla gelir/kurumlar vergisine mahsuben ön ödeme), işletmelerin yıl içinde elde ettikleri kazanç üzerinden üçer aylık dönemler hâlinde peşin ödediği ve yıl sonunda hesaplanacak asıl gelir/kurumlar vergisinden mahsup edilen bir vergidir. Bu yazıda geçici verginin nasıl hesaplandığını, ne zaman ödendiğini ve yıl sonu vergisiyle ilişkisini açıklıyoruz.

Geçici vergi neden var?

Gelir ve kurumlar vergisi normalde yıllık kazanç üzerinden hesaplanıp bir sonraki yıl beyan edilir. Devlet, bu tahsilatı yıl sonuna kadar beklemek yerine, kazancın oluştuğu dönemde parça parça tahsil etmeyi tercih eder — hem devletin nakit akışı düzenli hale gelir hem de işletme, yıl sonunda tek seferde büyük bir vergi yükümlülüğüyle karşılaşmaz.

Geçici vergi, ayrı bir vergi türü değildir — yıl sonunda hesaplanacak asıl vergiye mahsuben yapılan bir ön ödemedir.

Kimler öder, ne sıklıkla?

• Gelir vergisi mükellefleri (ticari, zirai veya serbest meslek kazancı elde edenler — basit usul hariç) ve kurumlar vergisi mükellefleri (şirketler) geçici vergi öder.
• Üçer aylık (3 dönemlik) kazanç üzerinden hesaplanır: yılın ilk 3 ayı, ilk 6 ayı ve ilk 9 ayı için ayrı ayrı beyan edilip ödenir. Yılın son çeyreği için ayrıca geçici vergi hesaplanmaz — o dönem doğrudan yıllık beyannameye dahil olur.
• Oran, mükellefin tabi olduğu gelir veya kurumlar vergisi oranıyla aynıdır (kurumlar vergisi oranı kurumlar için, gelir vergisi tarifesinin ilk dilim oranı gelir vergisi mükellefleri için).

Geçici vergi dönemleri ve son ödeme tarihleri Gelir İdaresi Başkanlığı'nın vergi takvimiyle belirlenir ve zaman zaman güncellenir; güncel tarihler için mali müşavirinizi esas alın.

Yıl sonu vergisiyle mahsup nasıl işler?

Yıl içinde ödenen geçici vergiler, yıl sonunda hesaplanan asıl gelir/kurumlar vergisinden düşülür:

Ödenecek yıllık vergi = Hesaplanan yıllık vergi − Yıl içinde ödenen geçici vergiler

Sonuç pozitifse aradaki fark yıllık beyannameyle ödenir. Negatifse (yıl içinde ödenen geçici vergi, yıl sonunda hesaplanan vergiden fazlaysa) fazla ödenen tutar iade veya mahsup talep edilebilir.

Örnek

Bir işletmenin yıl içindeki üç geçici vergi döneminde toplam ödediği geçici vergi 45.000 TL olsun, yıl sonunda hesaplanan kurumlar vergisi ise 60.000 TL olsun:

• Ödenecek yıllık vergi: 60.000 − 45.000 = 15.000 TL — yalnızca bu fark yıllık beyannameyle ödenir.

Eğer yıl sonunda hesaplanan vergi 40.000 TL çıksaydı, işletme 5.000 TL fazla ödemiş olacak ve bu tutarı başka vergi borçlarına mahsup ettirebilecek ya da iade alabilecekti.

Geçici vergi matrahı nasıl bulunur?

Her dönem için o döneme kadarki (kümülatif) kazanç esas alınır — yani ikinci dönem hesaplanırken ilk 6 aylık kazanç, üçüncü dönemde ilk 9 aylık kazanç kullanılır ve önceki dönemlerde ödenen geçici vergi düşülerek o dönem için ödenecek tutar bulunur. Bu nedenle geçici vergi hesaplaması, dönem içindeki gelir-gider kayıtlarının eksiksiz ve güncel olmasına doğrudan bağlıdır.

Ön muhasebede geçici vergi takibi

Geçici vergi matrahı, dönem içindeki tüm satış ve giderlerin doğru kaydedilmiş olmasını gerektirir — eksik kaydedilen bir gider matrahı olduğundan yüksek gösterip fazla geçici vergi ödenmesine, unutulan bir gelir ise eksik ödemeye yol açabilir.

Marfin, her dönemin gelir-gider özetini ve kâr/zarar durumunu anlık gösterir; böylece geçici vergi dönemi geldiğinde matrah tahmini için ayrıca rapor derlemeye gerek kalmaz.

Özet

• Geçici vergi, yıl içinde üçer aylık dönemlerde ödenen ve yıl sonu vergisinden mahsup edilen bir ön ödemedir.
• Gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri öder; yılın son çeyreği için ayrıca hesaplanmaz.
• Yıl sonunda hesaplanan vergiden ödenen geçici vergiler düşülür; fark ödenir ya da fazla ödeme iade/mahsup edilir.
• Matrah kümülatif hesaplanır, dönem içindeki kayıtların eksiksizliğine bağlıdır.

Dönem içi kâr/zarar durumunuzu anlık takip eden bir sistem isterseniz Marfin'i ücretsiz deneyebilir, planları inceleyebilirsiniz.