Amortisman Nedir? Nasıl Hesaplanır?
Amortisman, bir işletmenin uzun süre kullanacağı duran varlıkların (makine, araç, demirbaş, bina gibi) değerinin, yıpranma ve eskimeye bağlı olarak faydalı ömrü boyunca gidere yazılmasıdır. Mantık şudur: 10 yıl kullanılacak bir makinenin bedelini alındığı yıl tek seferde gider yazmak gerçeği yansıtmaz; bunun yerine maliyet, varlığın kullanıldığı yıllara yayılır.
Amortisman böylece hem kârı daha gerçekçi gösterir hem de varlığın defter değerini zamanla düşürür.
Hangi varlıklar amortismana tabidir?
Genel ilkeler:
- Amortismana tabi olanlar: İşletmede bir yıldan uzun kullanılan, yıpranan/eskiyen duran varlıklar — makine, taşıt, demirbaş, bina, bilgisayar.
- Tabi olmayanlar: Arazi/arsa (yıpranmaz), stok (satılmak için tutulur), kısa ömürlü sarf malzemeleri.
Ayrıca çok düşük tutarlı bazı varlıklar, belirlenen sınır altında kalırsa doğrudan gider yazılabilir. Bu sınır ve süreler mevzuatla belirlenir.
Faydalı ömür ve oran
Her varlık türü için bir faydalı ömür (kaç yıl kullanılacağı) ve buna bağlı bir amortisman oranı esas alınır. Bu ömürler GİB tarafından varlık gruplarına göre listelenir. Örneğin faydalı ömrü 5 yıl olan bir varlık, yılda yaklaşık %20 oranında amortismana tabi tutulur.
Varlık gruplarının faydalı ömürleri ve uygulanacak sınırlar mevzuatla belirlenir ve güncellenebilir; kesin oran ve süre için mali müşavirinize danışın.
Amortisman yöntemleri
İki temel yöntem yaygındır:
| Yöntem | Mantık |
|---|---|
| Normal (doğrusal) | Maliyet, faydalı ömre eşit paylarla yayılır |
| Azalan bakiyeler | İlk yıllarda daha yüksek, sonraki yıllarda azalan gider |
Basit örnek (normal yöntem)
Faydalı ömrü 5 yıl olan 100.000 TL'lik bir makine, normal yöntemde her yıl 20.000 TL amortisman gideri yazılır:
-
- yıl: 20.000 TL gider → defter değeri 80.000 TL
-
- yıl: 20.000 TL gider → defter değeri 60.000 TL
- … 5. yıl sonunda defter değeri 0'a iner.
Azalan bakiyeler yönteminde ise ilk yıllarda daha yüksek gider yazılır; bu, yeni varlığın erken dönemde daha hızlı değer kaybettiği durumlara uygundur.
Ön muhasebe ve amortisman
Amortisman hesabı ve kaydı genellikle resmi muhasebe tarafında, mali müşavir tarafından yürütülür. Ancak duran varlık alımının (fatura, ödeme) ön muhasebede doğru kaydedilmesi, müşavirin amortismanı doğru kurmasının ön koşuludur. Yani ön muhasebeniz düzenliyse, amortisman süreci de sorunsuz işler. (Ön muhasebe–resmi muhasebe ayrımı için: ön muhasebe nedir.)
Özet
- Amortisman, duran varlıkların bedelini faydalı ömre yayarak gidere yazmaktır.
- Makine, araç, demirbaş, bina amortismana tabidir; arsa ve stok değildir.
- Faydalı ömür ve oranlar mevzuatla belirlenir ve güncellenebilir.
- Normal ve azalan bakiyeler olmak üzere iki temel yöntem vardır.
- Hesap genelde mali müşavirdedir; ön muhasebedeki doğru varlık kaydı bunun temelidir.
Varlık alımlarınızı ve tüm ön muhasebenizi düzenli tutmak için Marfin'i 14 gün ücretsiz deneyebilirsiniz.